Badanie PISA 2025: polscy uczniowie w czołówce Unii Europejskiej

We wtorek ogłoszono wyniki wszystkich krajów, które uczestniczyły w tym badaniu. Najwyższe wyniki na świecie, podobnie jak w poprzednich edycjach badania PISA, uzyskali uczniowie z krajów i regionów Azji.

Badanie PISA (Program Międzynarodowej Oceny Umiejętności Uczniów) pokazuje poziom i zróżnicowanie umiejętności piętnastolatków, które rozwijane są w trakcie edukacji szkolnej i poza szkołą. W każdej edycji PISA nacisk położony jest na jedną z trzech badanych dziedzin: umiejętności matematyczne, rozumienie czytanego tekstu lub rozumowanie w naukach przyrodniczych. W PISA 2025 dziedziną główną było rozumowanie w naukach przyrodniczych.

- Badanie PISA jest w Polsce realizowane od 2000 r. To jedyne badanie międzynarodowe, w którym uczestniczymy tak długo. To jest lustro, w którym oglądamy wyniki polskich uczniów, jak zmieniały się w czasie - powiedział dyrektor Instytutu Badań Edukacyjnych - Państwowego Instytutu Badawczego Maciej Jakubowski. - To bardzo bogate dane, które mówią nam bardzo dużo o polskich uczniach, o polskiej szkole na tle międzynarodowym - dodał.

Przypomniał, że zadania, które w badaniu rozwiązują uczniowie, to nie są zwykłe zadania szkolne. - To są zadania, z którymi uczniowie spotykają się w rzeczywistym życiu. Patrzymy, jak wiedza szkolna, umiejętności są przekładane na umiejętności, które będą dla nich istotne przez całe życie - zaznaczył.

W najnowszej edycji badania PISA średni wynik polskich uczniów w zakresie rozumowania w naukach przyrodniczych to 495 punktów. Średnia dla krajów UE to 476 pkt., a dla krajów OECD - 482. Wśród krajów Unii Europejskiej istotnie lepszy wynik osiągnęli jedynie uczniowie w Estonii i Finlandii.

Wyższe niż Polska wyniki w rozumowaniu przyrodniczym osiągnęły: cztery chińskie prowincje (Pekin, Szanghaj, Jiangsu, Zhejiang), Singapur, Makao, Tajwan, Japonia, Estonia, Korea Południowa, Wielka Brytania, Kanada, Nowa Zelandia, Australia i Finlandia, a wyniki zbliżone: Stany Zjednoczone, Szwajcaria, Irlandia, Austria, Hongkong, Turcja, Czechy i Belgia.

Średni wynik polskich uczniów, jeśli chodzi o umiejętności matematyczne, to 484 punkty (średnia w UE to 460 pkt., a w OECD - 463 pkt.), a w rozumieniu czytanego tekstu - 482 punkty (UE- 451 pkt., OECD - 461 pkt.). Wśród krajów UE w matematyce istotnie lepszy wynik uzyskali jedynie uczniowie z Estonii, a w zakresie rozumienia tekstu z Estonii i Irlandii.

Jeśli chodzi o umiejętności matematyczne wyższe wyniki niż Polska uzyskały: cztery chińskie prowincje, Singapur, Makao, Tajwan, Japonia, Korea Południowa, Hongkong, Estonia i Szwajcaria, a porównywalne: Wielka Brytania, Kanada, Polska, Holandia, Irlandia, Belgia, Nowa Zelandia, Australia, Austria i Czechy.

W rozumieniu czytanego tekstu wyższe wyniki niż Polska uzyskały: Singapur, cztery chińskie prowincje, Tajwan, Japonia, Makao, Korea Południowa, Irlandia, Estonia, Nowa Zelandia, Wielka Brytania, Australia i Kanada, a porównywalne: Stany Zjednoczone, Hongkong, Finlandia i Włochy.

W poprzedniej edycji badania PISA 2022 w Polsce odnotowano znaczący spadek wyników względem wcześniejszych edycji badania. Średnie wyniki osiągnięte przez polskich uczniów w PISA 2025 we wszystkich trzech badanych dziedzinach są zbliżone do wyników z 2022 r., brak jest istotnych różnic statystycznych. Średni wynik polskich uczniów w PISA 2022 w zakresie umiejętności matematycznych wynosił 489 punktów (wśród krajów UE jedynie uczniowie estońscy osiągnęli lepszy wynik), w rozumieniu czytanego tekstu - 489 punktów (w UE lepsze wyniki uzyskali uczniowie z Irlandii i Estonii), w zakresie rozumowania w naukach przyrodniczych - 499 punktów (W UE lepsze wyniki mieli jedynie uczniowie z Estonii i Finlandii).

Wicedyrektor IBE-PIB Tomasz Gajderowicz wskazał, że kiedy spojrzymy na zmianę wyników między 2022 rokiem a 2025 rokiem, widzimy, że nie ma ani jednego kraju w Unii Europejskiej, w którym wyniki by wzrosły. Dla kilku krajów wyniki są stabilne, nieodróżnialne statystycznie, w tym Polski, natomiast dla zdecydowanej większości krajów notujemy silne, istotne spadki - powiedział badacz.

- Kiedy spojrzymy na wyniki poszczególnych krajów między edycją 2022-2025, widzimy, że tylko jeden kraj poprawił swoje wyniki w naukach przyrodniczych, to Słowacja. Natomiast większość krajów europejskich ma wyniki na nieodróżnialnym poziomie od wyniku z 2022 roku. Cztery kraje Unii Europejskiej: Łotwa, Dania, Słowenia i Malta, mają istotnie gorsze wyniki niż miały w 2022 roku - poinformował Gajderowicz.

Według niego „największe przerażenie” budzą wyniki jeśli chodzi o umiejętności matematyczne oraz rozumienie czytanego tekstu. - To jest alarm dla systemów edukacyjnych na świecie. Zarówno w Unii Europejskiej, jak i w krajach OECD obserwujemy drastyczny spadek wyników edukacyjnych - wskazał.

Mówiąc o wynikach z umiejętności matematycznych, zaznaczył, że między 2022 a 2025 rokiem nie ma ani jednego kraju w Unii Europejskiej, w którym wyniki by wzrosły. - Dla kilku krajów wyniki są stabilne, nieodróżnialne statystycznie, w tym Polski, natomiast dla zdecydowanej większości krajów notujemy silne, istotne spadki. Przy czym największe są one na Malcie, na Słowenii, Łotwie, Danii, Szwecji, Francji, Hiszpanii - dodał.

- Jeszcze gorzej wyglądają wyniki w rozumieniu czytanego tekstu - powiedział. - I tutaj Polska na tym tle również zachowuje stabilność, to znaczy wyniki są nieodróżnialne statystycznie od poprzedniej edycji - wskazał. Dodał, że są tylko cztery kraje, w tym Polska, mają wyniki nieodróżnialne statystycznie, natomiast we wszystkich pozostałych europejskich systemach edukacyjnych są znaczące spadki.

- Kryzys edukacyjny w rozwiniętych krajach Unii Europejskiej niestety jest faktem. Pokłosie pandemii, świata cyfrowego, który drastycznie wtargnął w życie młodych ludzi, widać wszędzie - powiedziała ministra edukacji Barbara Nowacka, komentując wyniki badania.

Zaznaczyła choć w Polsce „w znacznej mierze wyhamować spadki”, które w niektórych krajach są drastyczne, to polska edukacja „ewidentnie potrzebuje zmiany”. - Wiele pracy przed nami - podkreśliła Nowacka. Wskazała, że edukacja wymaga dyscypliny, znacznie większego prowadzenia uczniów przez nauczycieli i stałego merytorycznego wsparcia.

Poinformowała, że przy reformie programowej „Kompas Jutra” jako podstawę przygotowywanych zmian wzięto po pierwsze wyniki poprzedniej edycji badania PISA i analizę tego, co się udaje, co się nie udaje w konkretnych krajach. - To, co widać bardzo wyraźnie i mówiąc szczerze, czerpię też z tego satysfakcję, że Instytut Badań Edukacyjnych jako benchmark dla reformy wskazał w 2024 r. Wielką Brytanię. I „Kompas Jutra” opiera się w dużej mierze na doświadczeniach brytyjskich. To daje nadzieję, ale przed nami bardzo wiele pracy - powiedziała szefowa MEN.

Analiza długoterminowych zmian w średnich wynikach dla 23 krajów OECD uczestniczących w badaniu od pierwszej edycji pokazuje wyraźne, stopniowe pogarszanie się umiejętności uczniów. W każdej z trzech dziedzin wyniki w 2025 r. są wśród najniższych spośród dotychczasowych i istotnie niższe niż w pierwszych edycjach badania. W przypadku Polski wyniki w PISA 2025 podobnie jak w PISA 2022 utrzymują się na zbliżonym poziomie, co w pierwszych pomiarach na początku lat dwutysięcznych.

W PISA 2025 w Polsce w naukach przyrodniczych średnie wyniki dziewcząt i chłopców są zbliżone. Dziewczęta natomiast lepiej sobie radzą z czytaniem - podobnie było w poprzedniej edycji badania. Ich średni wynik jest o 37 punktów wyższy niż chłopców, ta różnica jest przeciętna na tle innych krajów UE. Nowością w porównaniu do poprzednich wyników w Polsce jest przewaga chłopców w matematyce – średni wynik o 13 punktów wyższy niż dziewcząt. W większości krajów objętych badaniem chłopcy lepiej radzą sobie z matematyką.

Posiadanie najniższych umiejętności (poniżej poziomu 2. PISA na pięć poziomów) uznawane jest za niewystarczające do sprawnego funkcjonowania w społeczeństwie. W 2025 roku w Polsce odsetki uczniów o najniższych umiejętnościach są zbliżone do tych z 2022 r. i wyższe niż w 2018 r. Dotyczy to każdej z trzech podstawowych dziedzin. Na najniższych poziomach umiejętności znajduje się: w naukach przyrodniczych 20 proc. polskich piętnastolatków, w matematyce - 26 proc., a w rozumieniu tekstu - 24 proc. W innych krajach odsetki te zazwyczaj są wyższe (średnio w krajach UE wynoszą odpowiednio: 27 proc., 35 proc. i 34 proc.).

W PISA 2025 w każdej z badanych dziedzin najlepsze wyniki uzyskiwali piętnastolatkowie w liceach ogólnokształcących, niższe od nich uczniowie techników, a najniższe uczniowie branżowych szkół I stopnia. W zakresie przyrody aż 59 proc. piętnastolatków z branżowych szkół osiąga jedynie niskie poziomy umiejętności (poniżej poziomu 2.), w matematyce aż 71 proc., a w zakresie rozumienia czytanego tekstu – 68 proc.

Jak wskazują badacze z Instytutu Badań Edukacyjnych, ze względu na wprowadzoną we wcześniejszych latach reformę, która obniżała wiek obowiązkowego rozpoczęcia edukacji szkolnej, wśród uczestniczących w PISA 2025 piętnastolatków duża część rozpoczęła szkołę w wieku 6 lat. W czasie badania ta grupa uczęszczała do drugiej klasy szkoły ponadpodstawowej. Uczniowie ci uczyli się w szkołach o rok dłużej i w każdej z badanych dziedzin uzyskiwali średnio wyższe wyniki. Największe różnice wystąpiły w przypadku techników i liceów ogólnokształcących.

W porównaniu z poprzednią edycją badania, w Polsce nie nastąpiły znaczące zmiany osiągnięć uczniów z rodzin o niższym statusie społeczno-ekonomiczno-kulturowym. W matematyce i czytaniu tekstu obniżyły się natomiast wyniki piętnastolatków z grupy o najwyższym statusie (spadek o odpowiednio 11 i 17 punktów). Spadki wyników uczniów z najbardziej uprzywilejowanych środowisk obserwowane są także w innych krajach, w największym stopniu dotyczą rozumienia czytanego tekstu.

PISA (Programme for International Student Assessment - Program Międzynarodowej Oceny Umiejętności Uczniów) to jeden z najważniejszych edukacyjnych programów badawczych i największe międzynarodowe badanie umiejętności uczniów na świecie. Jego organizatorem jest Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). Badanie jest przeprowadzane cyklicznie, co trzy lata, w kilkudziesięciu krajach i regionach świata. W Polsce w 2025 roku przeprowadził Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej.

W badaniu PISA 2025 uczestniczyło 91 krajów i regionów, a liczba przebadanych uczniów przekroczyła 760 tys. Polskę reprezentowało 7103 uczniów z 217 szkół. W polskich szkołach badanie zrealizowano między 3 marca a 25 kwietnia 2025 r. (PAP)

dsr/ pak/ kcz/

Polska, Warszawa