Wystąpienie: Ewa Schädler

Panie Marszałku! Pani Minister! Wysoka Izbo! Kiedy mówimy o pracy artystycznej, często myślimy o talencie, pasji, twórczości, rzadziej o tym, że dla tysięcy osób jest to po prostu praca zawodowa. Tyle że praca artystyczna bardzo często nie wygląda tak jak praca w klasycznym modelu zatrudnienia. Nie zawsze są to: etat, jedna pensja wypłacana co miesiąc i regularne składki. Są projekty, koncerty, wystawy, zlecenia i jeden miesiąc może przynieść kilka umów, a kolejny - żadnej. I właśnie tu pojawia się problem.

Obecny system zabezpieczenia społecznego nie zawsze odpowiada rzeczywistości pracy artystycznej. Praca artystyczna jest pracą, ale nie zawsze mieści się w klasycznym modelu etatu, stałej pensji i regularnego oskładkowania. Dlatego potrzebne jest rozwiązanie, które uwzględnia specyfikę tego zawodu, a jednocześnie pozwala osobom go wykonującym uczestniczyć w systemie zabezpieczenia społecznego. Skala problemu jest konkretna. Z danych przedstawionych w uzasadnieniu projektu wynika, że ok. 62,4 tys. osób zawodowo wykonuje działalność artystyczną, ok. 69% osiąga przychody poniżej średniej krajowej, a ok. 30% - średnie przychody poniżej minimalnego wynagrodzenia. Jedynie niewielka część artystów pozostaje w stabilnym zatrudnieniu na czas nieokreślony.

Projekt ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny odpowiada na ten problem poprzez włączenie artystów zawodowych do systemu zabezpieczenia społecznego i zdrowotnego. Jednym z podstawowych rozwiązań jest wprowadzenie statusu artysty zawodowego. Nie będzie on przyznawany automatycznie, osoba ubiegająca się o status musi mieć udokumentowany dorobek artystyczny. Wykonywanie zawodu artystycznego musi stanowić istotną część jej aktywności zawodowej, a w każdym z poprzednich 3 lat musi osiągnąć przychody, pobierać należności lub wynagrodzenie związane z wykonywaniem tego zawodu. Status przyznaje dyrektor właściwej instytucji po uzyskaniu opinii komisji opiniującej.

Drugim ważnym elementem jest dopłata do składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, a także na Fundusz Pracy i Fundusz Emerytur Pomostowych. Nie chodzi więc o wypłacanie artystom pieniędzy do ręki. Dopłata ma uzupełnić składki w okresach, w których dochody artysty nie pozwalają na ich opłacenie w wysokości odpowiadającej minimalnemu wynagrodzeniu.

Rozwiązanie jest skierowane do osób o najniższych i nieregularnych dochodach. W obecnej wersji projektu warunkiem jest m.in. to, aby średnioroczny dochód z trzech poprzednich lat nie przekroczył 125% 12-krotności minimalnego wynagrodzenia. To ważne, bo celem nie jest stworzenie dla artystów całkowicie odrębnego systemu. Chodzi o to, aby włączyć ich do istniejącego systemu ubezpieczeń, ale zrobić to z uwzględnieniem specyfiki ich pracy i nieregularnych dochodów. Projekt uwzględnia również sytuacje, w których artysta czasowo przerywa działalność. Przewidziano możliwość zawieszenia statusu artysty zawodowego na okres od miesiąca do 36 miesięcy.

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Ta ustawa dotyczy w gruncie rzeczy bardzo podstawowej kwestii. Jeżeli uznajemy, że praca artystyczna jest pracą, to system zabezpieczenia społecznego powinien uwzględniać rzeczywiste warunki jej wykonywania. Nie chodzi o tworzenie przywilejów dla jednej grupy zawodowej. Chodzi o to, aby osoba, która przez lata pracuje jako aktor, muzyk, tancerz, artysta wizualny czy przedstawiciel innego zawodu artystycznego, nie pozostawała bez odpowiedniego zabezpieczenia tylko dlatego, że jej praca nie mieści się w modelu tradycyjnego etatu.

Kultura jest częścią naszego wspólnego życia. Tworzą ją konkretni ludzie - niektórzy dzisiaj nam tutaj towarzyszą - i oni również potrzebują bezpieczeństwa: dzisiaj, ale także wtedy, gdy przyjdzie choroba (Dzwonek), przerwa w pracy czy moment zakończenia aktywności zawodowej. Wtedy państwo powinno wykazać się solidarnością.

Klub Parlamentarny Polska 2050 popiera tę ustawę. Przede wszystkim dziękuję pani minister za determinację i osobom w branży za wsparcie. (Oklaski) Dziękuję.

(Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Monika Wielichowska)