Wystąpienie: Katarzyna Ueberhan

Stanowisko

Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić stanowisko klubu Lewicy odnośnie do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw, druk sejmowy nr 2867 wraz ze sprawozdaniem komisji z druku nr 3075.

Za najważniejszą wartość projektu należy uznać ograniczenie uznaniowości przy decydowaniu o dalszym orzekaniu sędziów. Utrzymano rozwiązanie, zgodnie z którym po ukończeniu 65 lat kontynuowanie służby do 70. roku życia będzie zależało od oświadczenia sędziego i potwierdzenia jego zdolności zdrowotnej. Zgoda Krajowej Rady Sądownictwa przestanie być konieczna. W ocenie klubu Lewicy wzmacnia to przewidywalność sytuacji zawodowej sędziów oraz pozwala sądom korzystać z ich doświadczenia.

W trakcie prac komisji wprowadzono istotną zmianę i pozostawiono jeden wariant zmniejszenia przydziału spraw, o 50%. Zrezygnowano przy tym z możliwości ograniczenia go o 1/4 albo o 3/4. Odpowiada to na część zastrzeżeń Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury, która wskazywała na potrzebę zachowania odpowiedniej proporcji między korzyściami dla sądów a kosztami organizacyjnymi. Przyjęte ostatecznie rozwiązanie jest bardziej przejrzyste i może ułatwić planowanie pracy wydziałów, choć ogranicza elastyczność przewidzianą w pierwotnym projekcie. Pozostaje jednak zasadnicze pytanie o rzeczywistą obsadę sądów. Zmniejszenie przydziału spraw nie oznacza automatycznego zwolnienia stanowiska, które można obsadzić kolejnym sędzią. Komisja kodyfikacyjna słusznie zwróciła uwagę, że powszechne korzystanie z tego uprawnienia w jednym wydziale może ograniczyć jego zdolność do rozpoznawania spraw. Dlatego uwzględnianie faktycznego obciążenia sędziów przy planowaniu obsady i wsparcia administracyjnego wydaje się niezbędne. Ocena skuteczności ustawy powinna obejmować czas oczekiwania obywateli na rozstrzygnięcie oraz obciążenie pozostałych osób orzekających.

Jednocześnie krytycznie należy ocenić wnioski mniejszości zmierzające do usunięcia możliwości zmniejszenia przydziału spraw. Samo wykreślenie tego rozwiązania pozbawiłoby sądy szansy zatrzymania części doświadczonej kadry. Właściwą odpowiedzią jest zapewnienie warunków organizacyjnych, w których dalsza służba sędziego przynosi wymierną korzyść osobom korzystającym z wymiaru sprawiedliwości.

Pozytywnie należy ocenić również zachowanie 4-letniego limitu delegacji do Ministerstwa Sprawiedliwości, Biura Krajowej Rady Sądownictwa i Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury oraz wymaganej przerwy przed ponownym delegowaniem. Znaczenie ma obowiązek oceny wpływu delegacji na pracę macierzystego sądu. Rzecznik praw obywatelskich wskazywał zarówno na skutki kadrowe wieloletnich delegacji, jak i na ryzyko powstawania nieformalnych więzi między sędzią a władzą wykonawczą. Dlatego utrzymany zakaz łączenia orzekania z czynnościami administracyjnymi w ministerstwie lub jednostkach mu podległych należy uznać za potrzebną gwarancję. Korzystanie z wiedzy sędziowskiej w administracji musi pozostawać uzasadnione konkretnymi zadaniami. Pozostawiony w projekcie 3-letni okres, na który mają zostać przekształcone dotychczasowe bezterminowe delegacje objęte zmianą budzą pewne zastrzeżenia, choćby wspomnianej już wcześniej komisji kodyfikacyjnej, która proponowała okres krótszy, roczny, wskazując na pilną potrzebę przywrócenia sędziów do orzekania.

Podsumowując: planowanie powrotów do sądów powinno rozpocząć się wraz z wdrażaniem ustawy i uwzględniać przede wszystkim potrzeby najbardziej obciążonych jednostek. Oceniając proponowane zmiany jako potrzebne i oczekiwane, klub Lewicy będzie popierał niniejsze przedłożenie. Dziękuję.