Wystąpienie: Ewa Schädler

Stanowisko

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Historia nie jest czarno-biała. Są postaci, których działalność przyniosła ważne i pozytywne zmiany, ale jednocześnie pozostawiła po sobie także karty, o których trudno dziś mówić bez krytycznej refleksji. Taką postacią był ks. Stanisław Stojałowski.

W tym roku przypada 115. rocznica jego śmierci. Projekt uchwały proponuje, aby Sejm Rzeczypospolitej Polskiej oddał hołd człowiekowi, który odegrał ważną rolę w rozwoju polskiego ruchu ludowego, edukacji i aktywizacji politycznej najuboższych warstw społecznych.

Stojałowski był duchownym, ale jego działalność zdecydowanie wykraczała poza duszpasterstwo. Był publicystą, wydawcą, organizatorem życia społecznego i politykiem. Za pośrednictwem wydawanych przez siebie pism, m.in. "Wieńca" i "Pszczółki", angażował się w edukację obywatelską i budowanie świadomości mieszkańców wsi. Tworzył również kółka rolnicze, związki zawodowe i spółki oszczędnościowe. W 1896 r. założył Stronnictwo Chrześcijańsko-Ludowe. Jako parlamentarzysta upominał się m.in. o sprawiedliwość społeczną, powszechną i bezpłatną edukację oraz reformy rolne.

Szczególne miejsce w jego działalności zajmowała praca na rzecz polskości na pograniczu Śląska Cieszyńskiego i Galicji, a zwłaszcza w Bielsku i Białej. To właśnie tam w 1902 r. doprowadził do otwarcia Domu Polskiego, który stał się miejscem integrującym polskich robotników i rzemieślników. Jego działalność nie była jednak łatwa. Za swoją bezkompromisową postawę i obronę praw ludu był wielokrotnie represjonowany. Był więziony 27 razy i spędził w aresztach łącznie 9 lat.

Jest też jednak druga strona tej historii, której w projekcie uchwały zabrakło. Stanisław Stojałowski miał udokumentowane poglądy antysemickie i wystąpienia wymierzone w społeczność żydowską. To również jest część jego biografii i nie powinniśmy jej przemilczać. Czy upamiętniając postać historyczną, możemy wybierać z jej biografii wyłącznie te elementy, które są dla nas wygodne, przemilczając jej antysemicką działalność? Moim zdaniem nie. Możemy doceniać jego zasługi dla ruchu ludowego, edukacji i aktywizacji społecznej, a jednocześnie jasno mówić o poglądach, których dzisiaj nie akceptujemy.

Upamiętnianie nie powinno oznaczać bezkrytycznego oceniania całego życiorysu. Pamiętać - tak. Wybielać - nie. Niemniej zasługi ks. Stanisława Stojałowskiego są niewątpliwie wielkie dla Polski i Polaków, stąd Klub Parlamentarny Polska 2050 popiera projekt uchwały. Dziękuję.