Wystąpienie: Aleksander Mikołaj Mrówczyński

W dniu 31 stycznia 1920 r., po 148 latach zaboru pruskiego, Chojnice znalazły się w granicach odrodzonej Rzeczypospolitej. W wyniku postanowień głównego aktu pokojowego I wojny światowej, jakim był traktat wersalski, miasto Chojnice powróciło do macierzy.

31 stycznia 1920 r. ppłk Stanisław Wrzaliński na czele żołnierzy 59. Pułku Piechoty Wielkopolskiej o godz. 13 wkroczył do Chojnic. Polskich żołnierzy witał starosta chojnicki Stanisław Sikorski oraz burmistrz dr Alojzy Sobierajczyk. Przyjmuję miasto Chojnice jako cząstkę ziemi polskiej i da Bóg na wieki nią pozostanie - takimi słowami w imieniu władz państwa płk Wrzaliński przywitał władze miasta i mieszkańców. Całe Chojnice były biało-czerwone, wszędzie powiewały flagi Polski. Symboliczny wymiar miał gest młodej chojniczanki Bronisławy Stammowej, która na balkonie ratusza miejskiego odegrała rolę Polonii, zrywając kajdany i łańcuchy niewoli pruskiej. Niemcy nie zapomnieli tego czynu. Bronisława Stammowa została rozstrzelana w 1939 r.

Wieczorem 31 stycznia grupa polskich żołnierzy usunęła pomnik cesarza Wilhelma I znajdujący się na jednym z głównych placów miasta, co spotkało się z protestem ludności niemieckiej. 1 lutego Polacy przejęli formalnie zarząd nad miastem. Komisarz RP Jan Kaleta podczas uroczystej sesji rady miasta wprowadził burmistrza dr. Alojzego Sobierajczyka. 3 lutego do Chojnic zawitał gen. Józef Dowbor-Muśnicki, dowódca powstania wielkopolskiego, Armii Wielkopolskiej i Frontu Wielkopolskiego. Generał witany był z należnymi honorami przez wojsko, władze samorządowe i mieszkańców Chojnic.

Chojniczanie długo nie cieszyli się wolnością. 1 września 1939 r. o poranku Niemcy zaatakowali Chojnice, zabierając wolność na długie 6 lat straszliwej II wojny światowej.

W przededniu rocznicy powrotu Chojnic do macierzy jako rodowity chojniczanin składam z tego miejsca hołd architektom polskiej niepodległości: Ignacemu Paderewskiemu oraz Romanowi Dmowskiemu, którzy w imieniu Rzeczypospolitej podpisali traktat wersalski przywracający Chojnice Polsce. Składam hołd tym wszystkim mieszkańcom Chojnic, którzy po 150 latach niewoli zaboru pruskiego przyczynili się do rozwoju Chojnic i II Rzeczypospolitej w latach dwudziestolecia międzywojennego.