Wystąpienie: Maria Koc

Dziękuję, panie marszałku.

Szanowny Panie Marszałku! Szanowna Pani Minister! Wysoka Izbo! Pragnę przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Rozwój Plus odnośnie do rządowego projektu ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny.

Nasz klub parlamentarny nie poprze tego projektu ustawy. Polska potrzebuje polityki kulturalnej, która wspiera artystów, ale jednocześnie respektuje zasadę równości wobec prawa i odpowiedzialności za finanse publiczne. Dlatego zadajemy konkretne pytania odnośnie do procedowanego projektu ustawy. Czy proponowany przez rząd system jest sprawiedliwy, przejrzysty, odporny na nadużycia i czy możliwy jest do utrzymania przez państwo w długiej perspektywie? Nie kwestionujemy tego, że część osób wykonujących zawody artystyczne znajduje się w trudnej sytuacji ekonomicznej i ma problem z regularnym opłacaniem składek. Nieregularność dochodów, praca projektowa i częste korzystanie z umów cywilnoprawnych rzeczywiście mogą powodować luki w zabezpieczeniu społecznym. Problem jest więc realny i zasługuje na rozwiązanie. Samo istnienie problemu nie oznacza jednak, że proponowany przez rząd mechanizm jest rozwiązaniem właściwym. Projekt tworzy bowiem szczególny, odrębny system zabezpieczenia społecznego dla jednej grupy zawodowej. Artystom zawodowym o niskich dochodach państwo ma dopłacać do składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne do poziomu odpowiadającego składkom od minimalnego wynagrodzenia. Powstaje więc zasadnicze pytanie o sprawiedliwość tego rozwiązania. W Polsce są tysiące osób wykonujących pracę nieregularną, sezonową, projektową czy na podstawie umów cywilnoprawnych. Są to nie tylko artyści, ale również osoby pracujące w wielu innych zawodach. Dlaczego więc państwo ma tworzyć specjalny system dopłat dla jednej grupy, a nie rozwiązać ten problem systemowo?

Druga kwestia to finansowanie. Dopłaty mają być finansowane ze środków publicznych. Oznacza to, że składki części beneficjentów będą w praktyce finansowane przez wszystkich podatników. Państwo powinno bardzo jasno przedstawić, jaki będzie rzeczywisty koszt tego rozwiązania w 1. roku jego funkcjonowania oraz w kolejnych latach, a także jak będzie on rósł wraz ze wzrostem minimalnego wynagrodzenia i liczby osób korzystających z systemu, tym bardziej że projekt zakłada objęcie nowym systemem ok. 20 tys. osób. Rząd sam wskazuje, że ok. 69% artystów osiąga dochody poniżej średniej krajowej, a ok. 30% - poniżej minimalnego wynagrodzenia. Wymaga to szczególnie precyzyjnego określenia, kto i na jakich zasadach będzie kwalifikowany do pomocy.

Tutaj pojawia się kolejny poważny problem, a więc status artysty. Uzyskanie tego statusu nie wynika wyłącznie z obiektywnego kryterium dochodowego. Powstaje system instytucjonalnej oceny dorobku artystycznego. To rodzi pytanie o przejrzystość procedury, jej obiektywizm oraz możliwość podejmowania decyzji uznaniowych. Państwo powinno wspierać ludzi znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, ale pomoc publiczna musi być oparta na jasnych, mierzalnych i możliwie obiektywnych kryteriach. Nie może zależeć od tego, czy określona komisja uzna czyjś dorobek za wystarczająco artystyczny, czy też nie.

Trzeba również zwrócić uwagę na ryzyko nierównego traktowania podatników i innych grup zawodowych. Nie można bowiem budować solidarności społecznej poprzez mnożenie kolejnych grup uprzywilejowanych. Solidarność oznacza przede wszystkim spójne i równe zasady pomocy dla osób znajdujących się w podobnej sytuacji ekonomicznej.

Wątpliwości budzi również możliwość powstawania zachęt do zmiany formy zatrudnienia wyłącznie po to, aby skorzystać z preferencji przewidzianych ustawą. Nietrudno wyobrazić sobie sytuację, w której określony sposób wykonywania pracy stanie się bardziej korzystny niż zatrudnienie na umowę o pracę. Tego rodzaju efekt powinien zostać szczegółowo przeanalizowany, zanim powstanie kolejny wyjątek w systemie ubezpieczeń społecznych.

Niepokoi także to, że zamiast przede wszystkim upowszechniać stabilne zatrudnienie i regularne opłacanie składek, projekt w dużej mierze proponuje kompensowanie skutków niestabilnego modelu pracy dopłatą z budżetu państwa.

Wobec tych wszystkich wątpliwości nasz klub nie poprze tego projektu ustawy. Dziękuję bardzo.