Wystąpienie: Katarzyna Kierzek-Koperska

Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mówimy o projekcie poselskim, ale jest on na tyle interesujący i dobry, że warto posłuchać o szczegółach.

Z dniem 1 lipca 2022 r. zgodnie z art. 20 pkt 8 ustawy z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw weszła w życie istotna zmiana dotycząca uprawnień organów Krajowej Administracji Skarbowej. Był to element tzw. Polskiego Ładu. Zgodnie z tym przepisem Krajowa Administracja Skarbowa mogła żądać czy może żądać, bo jest to przepis cały czas obowiązujący, od banków informacji dotyczących wskazanego w żądaniu rachunku bankowego osoby fizycznej w przypadku, gdy postępowanie przygotowawcze lub czynności wyjaśniające w sprawie o przestępstwa lub wykroczenia oraz przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe są prowadzone w związku z czynami popełnionymi w zakresie działalności osoby fizycznej. W poprzednim stanie prawnym uprawnienie to dotyczyło tylko osób fizycznych podejrzanych o popełnienie przestępstwa lub wykroczenia oraz o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe.

Nowa regulacja jeszcze na etapie prac ustawodawczych budziła wątpliwości. Zezwala ona bowiem na znacznie większą swobodę w kontrolowaniu rachunków bankowych, co stanowi odstępstwo od zasady tajemnicy bankowej oraz dużą ingerencję w prawo do prywatności obywateli. W tej sprawie, wskutek próśb o interwencję obywateli zaniepokojonych wprowadzanymi zmianami, rzecznik praw obywatelskich już 14 marca 2022 r., a więc jeszcze przed wejściem w życie nowelizacji art. 48 ustawy o KAS, zwrócił się do prezesa Rady Ministrów o złożenie wyjaśnień. W odpowiedzi udzielonej przez szefa Krajowej Administracji Skarbowej stwierdzono, że celem zmiany było ujednolicenie oraz doprecyzowanie uprawnień Krajowej Administracji Skarbowej w zakresie dostępu do informacji bankowych w przypadku, gdy organy KAS prowadzą postępowanie przygotowawcze dotyczące osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej w zakresie tej osoby fizycznej, osoby prawnej i jednostki niemającej osobowości prawnej, niezależnie albo zanim zostaną wszczęte procedury podatkowe, a te procedury to np. kontrola celno-skarbowa, kontrola podatkowa czy postępowanie podatkowe.

W ocenie wnioskodawców projektu przyjęte przy okazji Polskiego Ładu rozwiązanie zbyt daleko ingeruje w wolności i prawa obywateli, dając pole do nadużywania kontroli działalności osób fizycznych, które nie naruszają przepisów prawa. Organy KAS uzyskały zbyt szeroką możliwość pozyskiwania informacji chronionych tajemnicą bankową. W efekcie uprawnienie to jest dalej idące niż uprawnienie sądu i prokuratora, a także tych samych organów administracji skarbowej, które mają dostęp do informacji objętych tajemnicą bankową w związku z toczącym się postępowaniem o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe przeciwko konkretnej osobie fizycznej. Odnosi się to tylko do sytuacji, w której postępowanie toczy się wobec podejrzanego, a nie - w sprawie, tak jak w odniesieniu do organów KAS przewiduje obecne brzmienie art. 48 ust. 1 ustawy o KAS.

Zdaniem wnioskodawców należy przywrócić poprzedni stan prawny, w którym informacje o rachunku bankowym przekazywane były jedynie wobec podejrzanego. Jednocześnie wnioskodawcy akceptują pozostałe zmiany, jakie od 1 lipca 2022 r. wprowadzono do art. 48. Słuszne jest w szczególności, aby uprawnienie przewidziane w tych przepisach przysługiwało także naczelnikom urzędów skarbowych.

Zakładając, że stosowanie art. 48 ust. 1 następowało zgodnie z literą prawa i ograniczało się wyłącznie do przypadków uzasadnionych potrzebami prowadzonych postępowań, projekt zawiera przepis przejściowy przesądzający, że do żądań organów administracji skarbowej wydanych przed dniem wejścia w życie nowelizacji stosować się będzie przepisy dotychczasowe.

Proponuje się, aby ustawa weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, co jest w tym przypadku wystarczającym okresem na jej wdrożenie. Wejście w życie projektu nie powoduje konieczności wydania aktów wykonawczych.

Projektowana ustawa będzie miała korzystne skutki społeczne. Zapewni lepszą ochronę tajemnicy bankowej i prawa do prywatności obywateli. Ustawa nie spowoduje także bezpośrednich skutków gospodarczych. Projekt nie zmieni zasad podejmowania, wykonywania lub zakończenia działalności gospodarczej i nie ma wpływu na sytuację mikro-, małych i średnich przedsiębiorców. Pośrednio jednak - poprzez ograniczenie uprawnień organów administracji skarbowej tylko do przypadków, w których osoba fizyczna ma status podejrzanego - korzystnie wpłynie na pewność prowadzenia działalności gospodarczej i bezpieczeństwo prawne przedsiębiorców.

Projekt nie powoduje skutków finansowych. Projekt nie pociąga za sobą obciążenia budżetu państwa i budżetów jednostek samorządu terytorialnego. I wreszcie projekt jest zgodny z prawem Unii Europejskiej. Dziękuję. (Oklaski)